TİKAL

Tikal Ören Yeri, dünyada Unesco tarafından hem Dünya Kültür Mirası, hem de Dünya Doğa Mirası listesine alınmış olan tek örnektir. Tikal’e gitmek için önce Guatemala City’den uçakla Peten Eyaleti’nin Flores şehrine gidilir. Flores’den sonra da önünüzde Peten Itza Gölü’nün kıyısından başlayan 70 kilometrelik bir yol kalır.

Ören yerinde Aralık – Şubat ayları arasında sabah saatlerinde hava serindir. Nisan – Mayıs ayları kurak mevsimdir. Haziran – Ekim ayları arası iklim olarak en uygun mevsimdir. Tropikal bir bölgede olduğunuzdan, sık ve yoğun yağışlar için yağmurluk veya şemsiye bulundurmak gerekir. Ayrıca şapka, güneş gözlüğü, yürüyüş ayakkabısı, hafif, rahat giysiler, sineklere ve haşarata karşı sprey, pomat öngörmeyi unutmayın.  576 kilometrekarelik bir ulusal parkın içinde bulunan Tikal, yaklaşık 16 kilometrekare yüzölçümündedir.

Tikal tropikal ormanının içinde yüksekliği 50 metreyi aşan ağaçlar birbirlerinin üzerinden güneşe ulaşabilmek için yükselirler. Bu ağaçların arasında farklı palmiye türleri, İspanyol sediri, Mayalar’ın kutsal ağacı Ceiba, abanoz ve gövdesinden akan sıvıdan sakız elde edilen Zapote öne çıkarlar.

Avcılığın ve balıkçılığın yasak olduğu ormanda 285 farklı kuş türü yaşar. Şahin, papağan, tukan, arıkuşu, mavi ve beyaz gagalı ilginç kuşlar başınızın üstünden uçuşurlar. Maymun, jaguar, puma, vahşi kedi, yaban domuzu ve geyik tropikal ormanın zengin faunasını tamamlar. Ayrıca bazıları zehirli çok sayıda yılan türü de vardır.

Tropikal ormanların sık örtüsü altında uzunca bir süre dinlenen Tikal Ören Yeri, 1848 yılından sonraki kazılarda yeniden gün yüzüne çıkarılmaya başlanmış. Ancak şehrin hala çok

büyük  kısmının toprak altında olduğunu ve tropikal ormana karşı mücadelenin pek kolay olmadığını da düşünürsek, bu işin daha uzun yıllar süreceğini de rahatlıkla söyleyebiliriz.

Tikal’de yapılan kazılarda, tapınak, saray, tören platformu, ev, top oyunu alanı, teras, yol,  buhar hamamı gibi 3.000 civarında nokta bulunmuş. 200 civarındaki sütun ve tarih steli de buluntuları zenginleştirmiş. Tikal’in tarihinin M.Ö. 600 yılına kadar çıktığı biliniyor. Arkeologlar, piramitlere numara vererek çalışmalarını sürdürüyorlar. 4 saat süren bir gezide gördüklerimin Tikal haritasında kapsadığı bölümün küçüklüğü karşısında herkesin işinin çoook uzun olduğunu daha iyi anladım. Gün ışığına çıkarılan kalıntıların, bundan sonra bulunacakların % 30’u olduğu düşünülüyor.

Tikal’de gün ışığına çıkarılmış en önemli alanların başında Plaza Mayor veya Büyük Meydan geliyor. Meydanda 1 ve 2 numaralı tapınaklar karşı karşıyadır. 1 numaralı tapınağı sağınızda bırakırsanız tam karşınızda kuzey Akropolü, arkanızda da merkez Akropolü kalır. 1 numaralı tapınak, Büyük Jaguar Tapınağı’dır. M.S. 700 civarına tarihlenen piramidin yüksekliği 45 metredir. Kalker taşından yapılmış olan piramit, üst üste yerleştirilmiş 9 platformdan oluşur. Tikal tapınaklarının kırmızı renge boyanmış olduğu varsayılıyor.

Maya piramitlerinde, Palenque Yazılı Tapınağı’nda bulunmuş olan Kral Pakal’ın mezar odasından sonra Tikal’deki 1 numaralı tapınakta da mezar odası bulunmuş olması çok ilginçtir. Çünkü  Maya piramitlerinde mezar odası yoktur. 6  metre derinlikte ortaya çıkarılmış olan odanın 4 x 2 metre boyutları ve 2  metre yüksekliği vardır. Odanın içinden çıkarılan iskeletin üzerinde yeşim taşı, inci, seramik, albatr ve kırmızı mercandan oluşan 180 parçalık bir mücevher koleksiyonu varmış.

Tapınaklar, piramit veya yüksek yapılar, Tikal ve diğer Maya şehirlerinde kutsal törenler için olduğu kadar, astronomik çalışmalar için de kullanılıyordu. Bu yapıların kapalı oda bölümlerinde ortaya çıkarılan kalıntılar buralarda tütsü ve ateş yakıldığını gösteriyor. Bu odalarda yağmur, güneş, rüzgar ve mısır tanrılarına tapınılırdı. Mayalar’da bazen insan kurban edilebildiği gibi, bazen de mezar odalarına ölümden sonra krala hizmet edebilmeleri için kralla birlikte yardımcıları da gömülürlerdi.

2 numaralı tapınak, cephesinin zengin süslemelerinden dolayı Maskeler Tapınağı olarak bilinir. Bugünlerde yüksekliği 38  metre olan piramidin, VII. yüzyıldaki yüksekliğinin  42 metre  olduğu düşünülüyor. Büyük Meydan’da çok sayıda anıtsal sütun ve stel dikiliydi. Meydanın hemen arkasında da şehrin su sarnıçlarından bir tanesi vardı. Bu sarnıçta en değerli su olan yağmur suları toplanıyordu. Kuzey Akropol’ünde çok sayıda mezar odası ve Su Tanrısı’na dua ettiği düşünülen büyük bir taş maske görülür. Maya şehirlerinde ölüler genelde evlerin bahçelerine gömülür ve bahçelerde yer kalmadığı zaman da insanlar yeni evlere taşınırlardı.

3 numaralı tapınak, Jaguar Rahipleri Tapınağı olarak söylenir. M.S. 810 yılına tarihlenen tapınağın yüksekliği 55 metreye çıkar. Merdivenler ve üst terastaki iki oda doğu yönüne bakarlar. 3 numaralı tapınağın biraz gerisinde 7 Tapınak Meydanı ve biraz ilersinde de Yarasalar Sarayı vardır.

İkiz piramitlerden sonra Tikal’in en önemli yapısı olan 4 numaralı tapınağa gelirsiniz. Biraz zahmetli de olsa bu piramidin üzerine çıkılabiliyor. Eğer bu çabayı gösterirseniz nasıl bir doğanın içinde olduğunuzu daha da iyi anlayacaksınız. Çünkü bu dev piramitler bile asırlarca kendilerini örten bitki örtüsünün altında, yeniden keşfedilecekleri günleri beklemişler. Yüksekliği 64 metreye ulaşan 4 Numaralı Piramit, Mezo-Amerika’nın en yüksek piramididir. Bu piramidin inşaatında 190.000  metreküp  taş kullanıldığını hesaplamışlar. M.S. 741 yılına tarihlenen piramidin en üst platformunda üç oda vardır.

Tikal şehrinin isminin anlamı ve M.S. IX. yüzyıldan sonra şehrin neden terk edildiği bilinmiyor. En parlak dönemlerinde şehirde yalnızca kral ailesi, aristokratlar ve rahipler mi yaşıyordu ? Yoksa şehirde çiftçilere, tüccarlara, sanatçılara da yer var mıydı ? Bütün bu soruların yanıtları da tam olarak bilinmiyor. Tropikal ormanların içindeki Tikal, gerçek anlamda dev ve muhteşem bir ören yeridir. Dünyanın 7 Harikası içinde neden bulunmadığının nedeni de ancak, bu seçimin politik ve haksız yapısıyla açıklanabilir.